Murale, czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem

Zaskakuj─ů, zdobi─ů, nierzadko zachwycaj─ů albo budz─ů kontrowersje. Murale, czyli wielkoformatowa, ┼Ťcienna sztuka, w szalonym tempie zyskuj─ů na popularno┼Ťci i bez w─ůtpienia ju┼╝ od kilkunastu lat pe┼éni─ů bardzo istotn─ů rol─Ö w ikonografii miejskiej, wybijaj─ůc si─Ö wyra┼║nie na pierwszy plan spo┼Ťr├│d innych wizualnych form przekazu. Jeszcze do niedawna uznawane za sztuk─Ö niszow─ů, dzi┼Ť na sta┼ée wkomponowa┼éy si─Ö w miejski krajobraz daj─ůc nowe ┼╝ycie nie tylko starym murom budynk├│w, czy zapomnianym zau┼ékom, ale te┼╝ wielu ┼Ťwie┼╝o oddanym osiedlom mieszkaniowym, kt├│re pokocha┼éy street artÔÇŽ z wzajemno┼Ťci─ů

Murale, czyli street art odmienia miasta

Nic tak nie odmienia szarych miast jak sztuka uliczna, kt├│ra nie boi si─Ö du┼╝ego formatu i eksperyment├│w ze stylem i ekspresyjn─ů form─ů. Wsp├│┼éczesne murale potrafi─ů wybi─ç przechodni├│w z miejskiego p─Ödu i wywo┼éa─ç szereg, niekiedy skrajnych, odczu─ç ÔÇô od rado┼Ťci czy dumy a┼╝ po zdziwienie. Nowe oblicze sztuki muralu tworzy pole do interakcji mi─Ödzy lud┼║mi, wprowadza element optymizmu, nadaje przestrzeniom kolorytu, a mieszka┼äcom pozwala budowa─ç wi─Ö┼║ z miastem. Wielkoformatowe dzie┼éa niegdy┼Ť krytykowane na szerok─ů skal─Ö, doczeka┼éy si─Ö wreszcie zas┼éu┼╝onego szacunku i statusu wa┼╝nego elementu przestrzeni miejskiej.┬á Potwierdza to ogromna ilo┼Ť─ç presti┼╝owych konkurs├│w, otwartych galerii i festiwali organizowanych przez w┼éadze polskich miast, anga┼╝uj─ůcych uznanych artyst├│w zwi─ůzanych ze sztuk─ů muralu, a tak┼╝e rozkwit tzw. turystyki muralowej. Nasz rodzimy street art od wielu lat nale┼╝y do ┼Ťcis┼éej, ┼Ťwiatowej czo┼é├│wki za spraw─ů silnej sceny muralowej – z dum─ů mo┼╝emy pochwali─ç si─Ö pracami Etam Cru, czy Natalii Rak, kt├│rzy zupe┼énie odcinaj─ů si─Ö od powszechnie znanej i kultowej sztuki BanksyÔÇÖego.

Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - ETAM CREW - Madame Chicken - 2012 - photo from the Urban Forms Archiv

Bardzo si─Ö ciesz─Ö, ┼╝e w ko┼äcu i w Polsce sztuka ulicy zacz─Ö┼éa by─ç zauwa┼╝ana i traktowana jako jeszcze jedna forma wypowiedzi artystycznej. Akceptujemy wreszcie jej obecno┼Ť─ç, co jest o tyle istotne, ┼╝e murale mocno ingeruj─ů w przestrze┼ä publiczn─ů. W krajach Europy Zachodniej i w USA ten nurt ma d┼éu┼╝sz─ů tradycj─Ö, a ostatnio dynamicznie si─Ö rozwija ÔÇô komentuje Ewa Mierzejewska, uznana historyk sztuki i wsp├│┼éorganizatorka Targ├│w Sztuki Dost─Öpnej.

Murale jako wielkoformatowe dzie┼éa dekoracyjne malarstwa ┼Ťciennego

Najog├│lniej rzecz ujmuj─ůc, mural to ka┼╝dy obraz powsta┼éy bezpo┼Ťrednio na ┼Ťcianie i przy takim za┼éo┼╝eniu historia murali si─Öga malowide┼é z czas├│w prehistorycznych. Licz─ůce sobie ponad 30 tysi─Öcy lat wizerunki w Jaskini Chauveta we Francji i niewiele m┼éodsze dzie┼éa odnaleziono w s┼éynnym Lascaux, Altamirze, egipskich piramidach, w budynkach mieszkalnych okrytych py┼éem wulkanicznym Pompej├│w, czy w ruinach pa┼éacu Knossos na Krecie. W─Ö┼╝sza definicja ujmuje murale, jako wielkoformatowe dzie┼éa dekoracyjne malarstwa ┼Ťciennego, kt├│rych korzeni mo┼╝emy doszukiwa─ç si─Ö w staro┼╝ytnych freskach wykonywanych w ko┼Ťcio┼éach i wn─Ötrzach reprezentacyjnych.

Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - Bordalo II Apus Jerzyk 2015

Nie mniej, za kolebk─Ö wsp├│┼éczesnego muralu bezsprzecznie uznawany jest Meksyk, gdzie tradycja murali, si─Öga czas├│w mi─Ödzywojnia. Wtedy w┼éa┼Ťnie ta forma artystycznej ekspresji zacz─Ö┼éa gwa┼étownie zyskiwa─ç popularno┼Ť─ç i szybko sta┼éa si─Ö ikon─ů wsp├│┼éczesnej sztuki ulicznej, tu┼╝ obok graffiti. Lata 20. i 30. XX wieku to czas aktywnej dzia┼éalno┼Ťci Trzech Wspania┼éych, czyli grupy artyst├│w, w kt├│rej sk┼éad wchodzili Jos├ę Orozco, David Siqueiros i najlepiej chyba znany, Diego Rivera, m─ů┼╝ s┼éynnej Fridy Kahlo. Ich wielkoformatowe malowid┼éa ujmowa┼éy g┼éownie temat historii kraju, promuj─ůc idee marksistowskie oraz rewolucyjne has┼éa. Chocia┼╝ ich styl by┼é skrajnie r├│┼╝ny, to ich dzie┼éom przy┼Ťwieca┼éy te same idee polityczne. Arty┼Ťci z Los Tres Grandes, oczywi┼Ťcie w r├│┼╝nych okresach czasu, mieszkali w Stanach Zjednoczonych, gdzie z powodzeniem spopularyzowali sztuk─Ö politycznie i spo┼éecznie zaanga┼╝owanych murali, kt├│ra do┼Ť─ç szybko ÔÇ×ponios┼éaÔÇŁ si─Ö dalej w ┼Ťwiat.

Murale czyli piękny romans sztuki z miastem - INO Bomber -2018 - photo by Paweł Trzeźwinski

Chocia┼╝ od czas├│w staro┼╝ytnych do epoki odrodzenia i baroku pierwotnym za┼éo┼╝eniem malowide┼é ┼Ťciennych by┼é wymiar czysto artystyczny, to z czasem zacz─Öto wykorzystywa─ç ich potencja┼é w innych sferach. Murale sta┼éy si─Ö no┼Ťnikami tre┼Ťci reklamowych, a tak┼╝e sposobem wyra┼╝enia pogl─ůd├│w na kwestie spo┼éeczne i polityczne. W┼Ťr├│d rzeszy anonimowych artyst├│w tworz─ůcych w tym nurcie wyr├│┼╝nia si─Ö kultowy ju┼╝ Banksy, kt├│ry sta┼é si─Ö kultowym komentatorem naszych czas├│w. Tajemniczy artysta z Bristolu zaczyna┼é od graffiti, a z czasem swoje pogl─ůdy zacz─ů┼é przedstawia─ç na miejskich murach za pomoc─ů szablon├│w. Murale jego autorstwa dotycz─ů aktualnych problem├│w polityczno-spo┼éecznych, kpi─ů z kultury masowej, obna┼╝aj─ů g┼éupot─Ö w┼éadz i instytucji rz─ůdowych, czy koszmar wojny.

Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - NOMAD CLAN Mokosh - 2017 - photo by Bokehgo

Nierzadko tw├│rcy z kr─Ögu street-art czy urban-art staj─ů si─Ö prawdziwymi gwiazdami, a ich prace osi─ůgaj─ů bardzo wysokie ceny na rynku sztuki. Co ciekawe, tw├│rcy murali znad Wis┼éy s─ů bardziej znani za granic─ů ni┼╝ u nas. Wa┼╝nym wydarzeniem, kt├│re pomog┼éo zwr├│ci─ç uwag─Ö szerokiej publiczno┼Ťci na street-art, by┼éy pierwsze Targi Sztuki Dost─Öpnej w marcu 2019. Podczas targ├│w prace czo┼éowych polskich artyst├│w zaprezentowa┼éa galeria Brain Damage z Lublina, uchodz─ůca za jedn─ů z najbardziej renomowanych europejskich galerii zwi─ůzanych z now─ů sztuk─ů ulicy. Ta sama galeria zaoferowa┼éa tak┼╝e do sprzeda┼╝y trzy grafiki Banksy’ego, co wywo┼éa┼éo prawdziw─ů sensacj─Ö na targach i poza nimi ÔÇô dodaje Ewa Mierzejewska.

Murale BanksyÔÇÖego mo┼╝na ogl─ůda─ç g┼é├│wnie w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, jednak od niedawna mo┼╝na zobaczy─ç seri─Ö jego obraz├│w na murach zniszczonych dom├│w w Strefie Gazy. Losy jego murali by┼éy r├│┼╝nie – niekt├│re zamalowano, inne szybko sta┼éy si─Ö atrakcj─ů turystyczn─ů, a niekt├│re sprzedano na aukcjach za niewyobra┼╝alne sumy.

CZAR PRL-u

Na naszym rodzimym podw├│rku murale zyska┼éy ogromn─ů popularno┼Ť─ç w czasach PRL. Ta forma sztuki doskonale s┼éu┼╝y┼éa komunistycznej propagandzie i sta┼éa si─Ö wzi─Öt─ů baz─ů reklamow─ů dla przedsi─Öbiorstw, fabryk i instytucji pa┼ästwowych, a czasem w┼éadze wykorzystywa┼éy j─ů, by wzmacnia─ç robotniczy etos i ducha wsp├│┼épracy. W tym czasie na Zachodzie arty┼Ťcie tworzyli murale zaanga┼╝owane, kt├│re by┼éy no┼Ťnikami warto┼Ťci i oczekiwa┼ä spo┼éecznych, wi─Öc i w Polsce w opozycji do dzia┼éania w┼éadz, masowo powstawa┼éy anonimowe dzie┼éa o charakterze krytykuj─ůcym komunistyczny re┼╝im w mniej lub bardziej dos┼éowny spos├│b. W latach 90. murale zosta┼éy zast─ůpione reklamami wielkoformatowymi, utraci┼éy funkcj─Ö marketingow─ů i powoli znika┼éy z przestrzeni miejskiej ÔÇô zamalowano je warstwami nowej farby albo odchodzi┼éy w niepami─Ö─ç razem z budynkami przeznaczonymi do rozbioru.

W NOWYM WYDANIU

Kultura murali odrodzi┼éa si─Ö na polskich ulicach w zaskakuj─ůcym tempie i z wielkim rozmachem, kt├│rego mog─ů nam pozazdro┼Ťci─ç najwi─Öksze stolice sztuki. Polski street art, rozpoznawalny na ca┼éym ┼Ťwiecie, reprezentuj─ů arty┼Ťci i gigantyczne dzie┼éa, obok kt├│rych nie mo┼╝na przej┼Ť─ç oboj─Ötnie. Etam Cru, M-City, Natalia Rak to tylko kilka przyk┼éad├│w wybitnych artyst├│w, kt├│rych pseudonimy czy nazwiska znane s─ů nie tylko w Europie. W┼éadze miejskie szybko dostrzeg┼éy ogromne korzy┼Ťci z murali ÔÇô to uk┼éon w stron─Ö artyst├│w, mieszka┼äc├│w, ale tak┼╝e i turyst├│w. W Poznaniu, ┼üodzi, Katowicach, Krakowie czy Gda┼äsku turystyka muralowa prze┼╝ywa renesans ÔÇô w┼éadze miast organizuj─ů tu wiele festiwali, wystaw i innych inicjatyw zwi─ůzanych z rozwojem i propagowaniem sztuki muralu, a tak┼╝e oferuj─ů szereg wycieczek i alternatywnych przewodnik├│w szlakiem dzie┼é sztuki ju┼╝ obecnych w przestrzeniach miejskich. Samorz─ůdy i organizacje non-profit promuj─ůce polsk─ů sztuk─Ö gwarantuj─ů, ┼╝e warto zboczy─ç z utartych ┼Ťcie┼╝ek i pod─ů┼╝y─ç w g┼é─ůb miasta w poszukiwaniu wielkoformatowych obraz├│w, ukrytych w zakamarkach ulic, most├│w, czy osiedli.

Murale czyli piękny romans sztuki z miastem - OS GEMEOS & ARYZ - 2012 - Łódź - photo from the Urban Forms Archive

SZTUKA ULICY PRZYJAZNA MIESZKAŃCOM

Miasta nie tylko zapewniaj─ů przestrze┼ä wystawiennicz─ů dla wielkoformatowych realizacji ÔÇô to w nich dorastaj─ů i tworz─ů kolejne pokolenia znakomitych artyst├│w, kt├│rych murale upi─Ökszaj─ů budynki i ich otoczenia, ale te┼╝ wzbogacaj─ů spo┼éeczno┼Ťci lokalne o ciekawe do┼Ťwiadczenia, nie tylko estetyczne. Murale bawi─ů, koj─ů, sk┼éaniaj─ů do analizy, a czasem nawet ÔÇ×uwieraj─ůÔÇŁ – anga┼╝uj─ů mieszka┼äc├│w na wiele sposob├│w. Nie dziwi wi─Öc fakt, ┼╝e deweloperzy za pomoc─ů tematycznych murali staraj─ů si─Ö nada─ç ton swoim inwestycjom, wyr├│┼╝ni─ç je na tle konkurencji i tym samym podkre┼Ťli─ç, ┼╝e street art, jako zjawisko artystyczne, ma sw├│j udzia┼é w tworzeniu to┼╝samo┼Ťci spo┼éeczno┼Ťci lokalnych w obr─Öbie osiedli. Trend na umieszczanie wielkoformatowych obraz├│w na terenie nowych osiedli mieszkaniowych umacnia si─Ö, a korzystaj─ů na tym wszyscy ÔÇô arty┼Ťci mog─ů podzieli─ç si─Ö swoim talentem, a wsp├│lnoty mieszkaniowe mog─ů pochwali─ç si─Ö kolejnymi dzie┼éami godnymi wizyty niejednego mi┼éo┼Ťnika sztuki.

Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - VIALO - mural-na-osiedlu VIALO

Murale s─ů do┼Ť─ç popularnym w ostatnich latach elementem zdobi─ůcym zamkni─Öte osiedla. Najlepiej ┼Ťwiadczy o tym ilo┼Ť─ç naszych realizacji i te, kt├│re zosta┼éy zaplanowane. Wysoko cenimy sobie jako┼Ť─ç wykonania i dopasowanie konceptu do otoczenia. Nasze prace s─ů wynikiem dzia┼éania zespo┼éu utalentowanych artyst├│w, a do projektowania murali zapraszamy najlepszych ilustrator├│w takich jak Tytus Brzozowski, czy Ania Rudak ÔÇô komentuje ┼üukasz Bieniek ze studia Ideamo, odpowiedzianego m.in. za mural w stylu hygge na gda┼äskim osiedlu Vialo.

Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - VIALO - mural-na-osiedlu VIALO Murale czyli pi─Ökny romans sztuki z miastem - VIALO - mural-na-osiedlu VIALO

Udostępnij ten artykuł

Zapisz si─Ö do newslettera

Wpisz szukane słowo i kliknij enter